Informacje - Z broszur, książek, itd.
DZIEJE TARNOWA PODGÓRNEGO
Osada w świetle źródeł pisanych ma najstarszą metrykę. W 1142 r. została nadana przez księcia wielkopolskiego Mieszka III Starego biskupstwu poznańskiemu. Przeszła na własność kapituły i w jej rękach nieprzerwanie pozostawała aż do schyłku XVIII stulecia.
Wieś należała do kapituły poznańskiej i stanowiła uposażenie dziekana. który pobierał ponadto dziesięciny jeszcze z pięciu innych wiosek. Jej przeszłość dotychczas nie została dokładnie poznana i nie istnieje żadne opracowanie omawiające dzieje Lusowa w XVI - XVIII w. Jednak niemożliwe okazało się przebadanie zachowanych materiałów rękopiśmiennych.
Rejestr poborowy z 1580 r. podaje, ze Lusowo było nadane kanonikowi Choińskiemu. Mieszkało tu 5 zagrodników, 6 komorników, rzemieślnik i 2 rybaków.
Z inwentarza Lusowa z. 1774 r. wynika, że było tu 30 dymów. Z wsią był związany folwark Helenowo, na którym pracowali chłopi pańszczyźniani, którzy uprawiali grunty uprawne o powierzchni 15,5 łana. Do tych dóbr należała połowa Jeziora Lusowskiego.
Najstarsza parafią rzymsko - katolicką na interesującym nas obszarze było erygowana w Lusowie przez biskupa poznańskiego Jana Gerwica dnia 15 VII 1288 r. Obejmowała ona wsie Kobylniki, Sady, Swadzim, Sierosław, dwie wsie Tarnowo i nosiła wezwanie św. Jakuba Apostoła oraz św. Jadwigi. Powstała ona w dobrach kapituły poznańskiej, we wsi, którą rzekomo nadał książę wielkopolski Mieszko III Stary po pokonaniu swojego brata Władysława w 1145 (1142?) r. Według księgi uposażeń biskupstwa z 1510 r. parafia należała do archidiakonatu pszczewskiego i dekanatu obornickiego.
Pleban miał na uposażeniu 2 łany roli z łąkami, stawem rybnym, pobierał dziesięciny rybne zjeziora, dziesięciny z Rumianka, paru wsi leżących poza granicami parafii: Sobiesiernie (Skórzewo), Brzeźno (Kaźmierz). Prawo patronatu przysługiwało dziekanowi poznańskiemu. Pierwsze wiadomości o plebanach pochodzą z 1412 r. Tego roku wspomniano o pełniącym tę godność Tomalu de Sady, zapisanym jako plebanie ze Swadzimia, gdzie nigdy nie istniała parafia. Podobny błąd powstał w 1491 r., kiedy wymieniono plebana Bartłomieja ze Swadzima, znanego wcześniej - 1485 r. - jako urzędującego w Lusowie.
Kapituła poznańska w 1429 r. postanowiła powiększyć uposażenie duchownego z Lusowa i nadała mu drugi staw rybny oraz darowała zagrodę z rybakiem.
Pierwszy dokładniejszy opis uposażenia pochodzi z 1510 r. i znalazł się w księdze uposażeń biskupstwa poznańskiego.
Pleban kościoła p.w. św. Jakuba Apostola oraz św. Jadwigi nie pobierał żadnych dziesięcin z 11 łanów osiadłych i 4 opustoszałych w Lusowie. Trzech zagrodników dawało mu tytułem annatów po groszu. Ze wsi Sady, stanowiącej dziedzinę Sędziwoja Sadowskiego, gdzie były 4 łany osiadłe i 1 opustoszały dziesięcinę pobierał dziekan katedry poznańskiej. Plebanowi należały się dochody z kolędy, a także dziesięcina od kmieci i z folwarku pana Sadowskiego. Zagrodnicy płacili plebanowi po groszu. Z Sierosławia dziesięcinę od kmieci pobierał pleban kościoła św. Małgorzaty na Sródce. Dochody ze Swadzimia należały do uposażenia kustodii poznańskiej.
Dzieje parafii w kolejnych stuleciach dokumentują akta wizytacji kanonicznych. Tylko niektóre z nich wykorzystał J. Łukaszewicz, za którym przytaczamy ich fragmenty. Wizytacja z 1628 r. podaje:
kościół parochialny pod tytułem Najświętszej Marii Panny, św. Jakuba i św. Jadwigi wdowy, kolacyi dziekana poznańskiego. Erekcyia tej parochii znajduje się w oryginale, dana przez Wielebnego niegdyś Jana, biskupa poznańskiego, roku 1288, a przez Wielebnego niegdyś Bogusława, kanonika poznańskiego i oficyała, pomnożona i pieczęcią tegoż opatrzona, a potem roku 1607 dnia 16 maja do akt konsystorskich poznańskich wciągniona.
Z wizytacji z 1695 r. stwierdzono, że kościół jest murowany, dachówka przykryty, pod tytułem Najświętszej Marii Panny, św. Jakuba apostoła i św. Jadwigi, poświęcony przez Wielebnego niegdyś Wojciecha, biskupa enneńskiego, suffragana poznańskiego, roku 1499 we wtorek po Zielonych Świątkach, jak to się pokazuje z dokumentu na pergaminie pisanego.
Przy świątyni parafialnej istniała kaplica będąca nekropolią rodziny Sadowskich z Sadów. Według wizytacji Zalaszkowskiego z 1695 r. była już zrujnowana.
J. Łukaszewicz opisując parafie diecezji poznańskiego dostrzegł w Lusowie nagrobki, opatrzone napisami:
1 - D. O. M. Gener. Stanislaus Kierski olim Generosi Vincentii Kierski ex Gener. Barbara Przecławska filius. Hic mortismemor ipsi sibi vivens fuieri curavit monumentum 65 aetatis suae. An. Dni 1609 5 Februarii in Swadzim morituus.
2 - Epitaphium Nobilis ac Generosi Stanislai a Kiekrz Kierski in Swadzim haeredis cum uxoribus et pegenie eius quod ipse vivens fieri facit. A. D. 1604 die 16 Julii in hac Ecclessia sepultus quiescit. Jam vero A. D. 1754 die 5 Julii renovatum.
W połowie XIX w. w kościelnym archiwum przechowywano księgi metrykalne począwszy od 1733 r. bowiem wcześniejsze zaginęły.
Prawo prezenty na godność plebana w Lusowie przysługiwało dziekanom kapituły poznańskiej, gdyż ta wieś należała do ich uposażenia. Ten związek pomiędzy dziekanem poznańskim a prawem prezenty plebana trwał aż do schyłku XVIII stulecia. Znamy kilku dziekanów, którzy mieli prawa do Lusowa, m.in. Stanisława Kierskiego, prepozyta poznańskiego i dziekana z lat 1703-1729. który Lusowo na trzy lata wydzierżawił Macieju Soszyńskiemu, znanemu z 1729 r.
Nie udało się ustalić pełnej listy plebanów Lusowa. Jakub, altarzysta św. Krzyża w kolegiacie św. Marii Magdaleny w Poznaniu godność tę piastował w 1550 r. Kolejny znany zwierzchnik parafii to Maciej Mierzewski jako tutejszy pleban znany jest zdokumentów z 1729.
Proboszczem w Lusowie w 1742 r. był ksiądz Czwordowicz, dziekan kolegiaty poznańskiej p.w. św. Marii Magdaleny. W tym roku Ludwika Turoboyska, wdowa po Janie Suchorzewskim, powtórnie zamężna z Antonim Modlibowskim i po raz trzeci z Ludwikiem Bielawskim na swojej oprawie wynoszącej 8000 zł i zabezpieczonej na dochodach z Sierosławia zapisała temu duchownemu 2000 zł. Zapisu dokonano po komplanacji z krewnymi dobrodziejki.
Proboszcz parafii w Lusowie Antoni Czeszewski został aresztowany 25 I 1940 r. i osadzony w obozie przejściowym w Chludowie, gdzie przebywał do 22 V1940 r. i tego samego roku wywieziony został do obozu koncentracyjnego w Dachau, a następnie do Gusen, gdzie zmarł z wycieńczenia 1 IX 1940 r. Okoliczności jego śmierci były następujące. Ksiądz Czeszewski mimo biegunki zmuszony został do pracy przy kopaniu rowów. Świadkowie stwierdzają, iż wczasie pracy upadł i stracił przytomność. Współwięźniowie odprowadzili go, a raczej zawlekli go do obozu, gdzie zmarł.
Po aresztowaniu proboszcza Czeszewskiego administratorem parafii został Feliks Woźniczka, którego także aresztowano 6 X 1941 r. i więziono wforcie VII w Poznaniu, a następnie osadzono w Dachau, gdzie szczęśliwie doczekał wyzwolenia 29 IV 1945 r.
Praca zbiorowa pod redakcją Krzysztofa Stryjkowskiego
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY POD WEZWANIEM ŚW. JAKUBA I ŚW. JADWIGI W LUSOWIE
Zapraszamy do zwiedzenia Kościoła Parafialnego w Lusowie - dumy wszystkich mieszkańców!
Jego początki datują się aż na XIII wiek. Pierwsze wzmianki mówią, że już w 1244 roku w Lusowie zbudowano drewniany kościół, być może był on ufundowany przez św. Jadwigę Śląską. Data ta jest wykuta na kamieniu wmurowanym w zewnętrzną stronę muru dzisiejszej kaplicy Św. Jadwigi - najstarszej zachowanej części kościoła.
Parafię utworzono w Lusowie na mocy dekretu erekcyjnego z dnia 15 lipca 1288 roku.
Prawdopodobnie kościół nosił imię Jakuba Apostoła Starszego. Z biegiem lat drewniany kościół uległ zniszczeniu, a na jego miejscu wybudowano nowy kościół z palonej cegły. Został on konsekrowany w 1499 roku. Dokumenty z 1510 roku podają, że była to świątynia pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny, Św. Jakuba Apostoła i Św. Jadwigi.
Historycy twierdzą, że budynek kościoła w Lusowie w owych czasach miał formę "zwartego, wydłużonego wnętrza z poligonalnym, jednolitym zamknięciem chóru".
Była to kompozycja przestrzenna charakteryzująca się takimi samymi cechami, co kościoły z Górnego Palatynu, Górnej Saksonii i Łużyc. Obok głównego budynku świątyni istniała kaplica grobowca rodu Sadowskich, ale już wzmianki z 1695 roku mówiły, że była ona całkowicie zrujnowana, a cały kościół opisywano jako "podupadający".
Z owego XV-wiecznego kościoła pozostało gotyckie prezbiterium ze sklepieniem gwiaździstym i łukiem tęczowym, które stanowi dziś kaplicę pod wezwaniem patronów kościoła, ustawioną poprzecznie do nawy głównej. W kaplicy znajdują się niedawno odrestaurowane grobowce rodziny Kierskich z XVII wieku.
Gotycka świątynia z biegiem lat również uległa zniszczeniu. W 1913 roku, pomimo niesprzyjającej sytuacji politycznej, ówczesny proboszcz Ignacy Serdecki zaczął rozbiórkę większości starego kościoła, którą zakończono w 1916 roku. Kościół przybrał wówczas formę budynku, którą zachowano do dziś.
W czasie II wojny światowej przez 2 lata kościół był czynny, choć działał w ograniczonym zakresie. Od 8 września 1941 roku do końca wojny kościół został zamknięty i zamieniony na magazyn. W 1945 roku po ucieczce Niemców kościół natychmiast otwarto i objęto opieką duszpasterską te same wsie, co przed II wojną światową, awięc: Lusowo, Lusówko, Rozalin, Sierosław, Pokrzywnicę, Otowo, Sady, Kobylniki, Swadzim, Przeźmierowo (do 1952 r.) i część Batorowa.
W latach 1994-1996 dzięki staraniom obecnego proboszcza ks. Ignacego Karge odnowiono otoczenie kościoła, w szczególności odrestaurowano zabytkowy mur okalający kościół wraz z główną bramą kościelną, zaś w ostatnich latach przeprowadzono szereg prac konserwatorskich we wnętrzu kościoła. Odnowiono m. in. ołtarze św. Józefa iAntoniego, główny ołtarz, zabytkową chrzcielnicę, stół i kazalnicę.
W grudniu 2001 roku w kruchcie kościoła dokonano wmurowania pamiątkowej tablicy, poświęconej mieszkańcom Lusowa, którzy stali się ofiarami wojen światowych i obozów zagłady.
Na uwagę zasługuje również cmentarz parafialny, na którym pochowano znamienitych Wielkopolan m.in. gen. Józefa Dowbora Muśnickiego.
W naszym kościele od maja do października w każdą pierwszą niedzielę miesiąca odbywają się "Lusowskie Poranki Muzyczne", organizowane przez Gminny Ośrodek Kultury SEZAM w Tarnowie Podgórnym. Koncerty te mają bardzo różnorodny charakter - od klasyki aż po jazz i przyciągają wielu melomanów.
Porządek mszy świętych:
Niedziele i święta: o 7:30, 9:00, 10:30 i 18:00, w dni powszednie - o godz. 18:00; w soboty o 17:00 (od października do marca ostatnia msza niedzielna, sobotnia i codzienna o godz. 17.00)
Duszpasterze
Proboszcz:
Ks.kanonik Ignacy Karge,
Ks.kanonik Henryk Nowak
Telefon na plebanię: 0-61 8146567
Opracowano na podstawie tekstów p. mgr Józefa Grajka oraz Zenona Przybylskiego z Instytutu Historii UAM w Poznaniu Jadwiga Roemert-Woźniak
TURYSTYKA TARNOWO PODGÓRNE
Teren gm. Tarnowo Podgórne położony jest na Wysoczyźnie Poznańskiej, o cechach moreny polodowcowej, jak większa część obszaru Wielkopolski kształtuje się typowo: szerokie, otwarte przestrzenie pól, jeziora, kanały wodne, śródpolne, lekkie wzniesienia, lasy. Ślady najstarszych osad archeolodzy znaleźli właśnie w Chybach, w niedalekim Baranowie, na południowym brzegu jeziora Lusowskiego, w pobliżu Jankowic i Rumianka.
Pierwsze odkrycia archeologiczne miały miejsce podczas prac rolniczych lub budowlanych mieszkańców, natrafiano w terenie na prehistoryczne naczynia, najczęściej były to urny. Bardziej przedsiębiorczy odkrywcy starali się sprzedawać znaleziska i to już w końcu ubiegłego stulecia.
Liczne zabytki archeologiczne z naszego terenu z najdują się w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Architektura zabytkowa w gminie Tarnowo Podgórne ma jedną wspólną cechę, jest świetnie zakomponowana w krajobrazie. Wyjątkowe walory prezentuje klasycystyczny pałac w Jankowicach zbudowany około 1806 roku, według najmodniejszych europejskich wzorów, w formie pałacu - willi o funkcjach wygodnego, reprezentacyjnego mieszkania. Potem przebudowany, do kwadratowej budowli (1803), architekt Roger Sławski wroku 1912 dołączył dwa skrzydła na planie prostokątów, wysunięte przed lica obu fasad i połączone tarasami na toskańskich kolumnach.
Splendor pałacu podnosi malownicze położenie w parku krajobrazowym, w guście angielskim. Obecnie pałac pełni funkcję hotelu. Dobrze utrzymany jest dwór wraz z parkiem w Chybach, położony nad jeziorem Kierskim, zarządzają tym obiektem Polskie Koleje Państwowe. Dwór pochodzi zdrugiej poł. XVIII w., wcześniej była tu zapewne budowla drewniana, przy której stalą zachowana murowana kaplica z roku 1660. Nad jeziorem Lusowskim w otoczeniu zieleni parkowej znalazł miejsce pałac i kościół.
Neogotycki zameczek w Lusowie, zbudowany został w drugiej poł. XIX wieku (kryje w sobie relikty XVII-wiecznej budowli), w okresie międzywojennym należał do gen. Dowbor-Muśnickiego. Niewielka architektura charakteryzuje się ośmioboczną wieżą, której szczyt dekorują machikuły i blankowanie. Zaniedbany w tej chwili park rozciąga się na skarpach schodzących do jeziora. Obiekt wykupił inwestor zagraniczny.
Ciekawym miejscem jest pałac w Swadzimiu, zbudowany w roku 1910, zapewne w oparciu o fragmenty murów z XIX w. Całość budowli o cechach eklektycznych, czyli łączącej różne formy stylowe, w sumie bez określonego wyrazu. Pałac położony jest nad stawami w parku, prowadzi do niego droga przez most. Założenie o walorach bardzo ładnej rezydencji, lecz wymagającej rekonstrukcji, obecnie zarząd sprawuje Akademia Rolnicza w Poznaniu. Kościoły w Lusowie, Ceradzu Kościelnym i Tarnowie Podgórnym są godne uwagi jako budowle zabytkowe, oraz ze względu na zgromadzone w nich przedmioty sztuki.
Kościół w Lusowie w obecnej neogotyckiej formie powstał w latach 1916-1918 na miejscu dawnego z XV w. Zachowane prezbiterium z XV-wiecznej budowli, obecnie kaplica, posiada gotyckie sklepienie gwieździste. Wystrój kościoła utrzymany jest w jednolitym neogotyckim charakterze. Kościół w Lusowie kryje też prawdziwy skarb, jest nim relikwiarz św. Dominika w kształcie krzyża z przedstawieniami czterech Ewangelistów, z gotyckim nodusem kapliczkowym.
Zachowany kościół w Ceradzu Kościelnym wzniesiony został przed pół. XVI w. Budowla na rzucie kwadratu z prezbiterium i nawą tej samej wielkości, plan uzupełniają przylegające do korpusu głównego boczne kruchty z różnych lat utrzymane w stylu barokowym i neogotyckim. Prezbiterium, nawa i ramiona transeptu sklepione gwieździście. W kościele znajdują się cenne nagrobki renesansowe.
W kręgu twórczości epitafijnej mieszczą się barokowe portrety trumienne, przykłady takich obrazów znajdują się w kaplicy kościelnej w Ceradzu.
W panoramie Tarnowa Podgórnego rysują się dwie wieże kościelne, murowana należy do kościoła poewangelickiego wzniesionego w 1901 roku, natomiast drewniana nadbudowana została w roku 1787 nad późnogotyckim kościołem z około 1464 roku.
Późnogotycki kościół przetrwał w niezmienionej formie, ma około pięćset lat, badacze uznali, iż jego architektura naśladuje marchijskie i pomorskie świątynie wiejskie. Przegląd rozmaitości historycznych i zabytkowych gm. Tarnowo Podgórne wskazuje na duże walory kulturowe naszej okolicy, w połączeniu z osiągnięciami gospodarczymi, mogą stanowić wizytówkę mieszkańców tej gminy, być wykładnią tożsamości.
MIEJSCA PAMIĘCI POWSTANIA WIELKOPOLSKIEGO
W środkowej części cmentarza parafialnego, po południowej stronie głównej alejki, spoczywa w grobie rodzinnym generał Józef Dowbor-Muśnicki (1867-1937), główno dowodzący Powstania Wielkopolskiego od 17 I1919 r. "Na mogile odsłonięte 20 X 1984 r. nowy granitowy nagrobek, ufundowany przez członków byłej korporacji akademickiej "Lechia" z Poznania, z niewielkimi podobiznami metalowymi Krzyżem Korpusu Polskiego w Rosji (dowborczyków) i odznaki pamiątkowej Wojsk Wielkopolskich.
Na wschodniej fasadzie kościoła parafialnego, na prawo od głównego wejścia, umieszczono epitafium generała broni Józefa Dowbora-Muśnickiego., naczelnego dowódcy powstania, organizatora Wojsk Wielkopolskich. W latach 1957-84 znajdowało się ono na mogile generała.